Mumindjanova Nilufar Akramovna
O‘zbekistonda professional ta'lim 2026-yil 3-son
Maqolada bo‘lajak temir yo‘l xodimlari — lokomotiv mashinistlari va ularning yordamchilari, poyezd dispetcherlari, stansiya navbatchilari, yo‘l va vagon xo‘jaligi mutaxassislari uchun zarur bo‘lgan ekstremal kasbiy kompetensiyalarning mazmuni va ularni rivojlantirish metodlari tahlil qilinadi. Temir yo‘l transportidagi ekstremal vaziyatlar — poyezdning relsdan chiqib ketishi, temir yo‘l kesishmalaridagi to‘qnashuvlar, xavfli yuklar bilan bog‘liq avariyalar, tormoz va signalizatsiya tizimlarining ishdan chiqishi, harakatdagi tarkibda yong‘in — xodimdan soniyalar ichida to‘g‘ri qaror qabul qilishni talab etadi. Ekstremal kasbiy kompetensiya kasbiy bilim, harakat xavfsizligi qoidalarini avtomatlashgan holda qo‘llash, stressga chidamlilik, vaziyatni tez baholash va brigada bilan muvofiq ishlash qobiliyatlarining integrativ birligi sifatida talqin etiladi. Tadqiqotda lokomotiv va dispetcherlik trenajyorlari, stressga emlash treningi, nostandart vaziyatlar bo‘yicha keys-stadi, rolli o‘yinlar, avariya-tiklash mashqlari va debrifing metodlarining samaradorligi asoslab berildi. Natijada ekstremal kompetensiyalarni shakllantirishning nazariy-tayyorlov, trenajyor-amaliy va ishlab chiqarish-refleksiv bosqichlaridan iborat modeli taklif etildi.
temir yo‘l transporti, bo‘lajak temir yo‘l xodimlari, ekstremal vaziyat, kasbiy kompetensiya, harakat xavfsizligi, lokomotiv trenajyori, stressga chidamlilik, nostandart vaziyat, keys-stadi, debrifing, inson omili